Kutoka shamba la kahawa hadi kliniki: filamu ya Oxfam kuhusu ushirika wetu
Oxfam RDC ilikuja Idjwi na kamera. Kwa dakika tano, filamu yao inatoka kwenye shamba la kahawa mlimani hadi kiwandani ambako kahawa inachaguliwa ili iuzwe nje ya nchi, na kutoka hapo hadi kliniki ya Matumaini. Sehemu kubwa ya filamu, wanawake wanaofanya kazi hii ndio wanaosimulia hadithi yao wenyewe.
Inaanza na Marcelline Budza, mwanzilishi wetu, akieleza kwa nini ushirika ulihitajika. Wanawake walifanya kila hatua ya kazi ya kahawa, na wanaume ndio walioiuza. "Alichukuliwa kama mfanyakazi tu," anasema Marcelline, "lakini mwishowe hakupata chochote." Mara nyingi pesa za mauzo hazikufika nyumbani kabisa.
Mwanachama wa ushirika, mama wa watoto wanne, akiwa katika shamba lake la kahawa, anakumbuka jinsi kuuza kahawa kulivyokuwa zamani. Kufikisha kahawa sokoni kulimaanisha kupita ziwani, na watu walizama. Wakati mwingine wanawake walinyang'anywa kahawa yao wakiwa majini.
Kisha filamu inaonyesha kilichobadilika. Aisi Jenny, mtaalamu wetu wa kilimo, anatembea katika shamba la mwanachama katika kijiji cha Boza, ambako kahawa inakua chini ya miti ya kivuli na miti ya matunda, na wanawake wanaandaa matuta kwa ajili ya miche ya mboga. Kiwandani, Dkt Manenji Mangundu, mkurugenzi wa Oxfam nchini DRC, anawatazama wanawake wakichagua kahawa itakayopelekwa Marekani, Japani na Ulaya. Mfanyakazi wa kliniki anaeleza kwa nini ilijengwa: wanawake waliokaribia kujifungua walilazimika kufika Monvu au kuvuka ziwa kwenda Rwanda, wakihatarisha kuzama majini na ajali barabarani. Filamu inamalizika kwa ombi la Dkt Mangundu kwa wafadhili na picha ya mwisho ya Marcelline akiwa na kikombe cha kahawa.
Wanaozungumza wanabadilisha kati ya Kifaransa, Kiswahili na Kiingereza, na maandishi ya tafsiri kwenye filamu yanabadilika kati ya Kiingereza na Kifaransa. Hapa chini kuna maneno yote yanayosemwa katika filamu, kwa Kiswahili.
Maneno yote ya filamu
Maneno yaliyosemwa kwa Kifaransa na Kiingereza yametafsiriwa. Mwanachama wa ushirika anazungumza Kiswahili, na maneno yake yameandikwa kama alivyoyasema. Maneno yanayorudiwa na sentensi zilizoachwa nusu zimeondolewa.
0:00 · Marcelline Budza, mwanzilishi wa Rebuild Women's Hope (kwa Kifaransa)
Fursa iliyokuwepo hapa ilikuwa kahawa. Lakini kahawa hiyo ilikuwa chanzo cha ubaguzi, chanzo cha ukatili wa kijamii na kiuchumi dhidi ya mwanamke. Mwanamke aliingia mashambani, alilima ardhi, alifanya kila hatua ya kazi ya kahawa, lakini wakati wa kuuza, aliwekwa pembeni kila mara. Alichukuliwa kama mfanyakazi tu, lakini mwishowe hakupata chochote. Na mwanamume alipouza kahawa hiyo, alienda kujifurahisha na marafiki zake, kuoa wanawake wengine, na kurudi nyumbani mikono mitupu. Hapo ndipo mwanamke alipozama katika umaskini mkubwa zaidi.
0:52 · Mwanachama wa ushirika, katika shamba lake la kahawa (kwa Kiswahili)
Niko mama wa watoto ine. Hapa tuko mu shamba ya kahawa. Sasa vile, sisi wakulima wa kahawa tunafurahi sana. Kwa sababu kafe yetu ilikuwa inaenda, batu banazama mu mai. Tunapata ma-aksida mingi. Kuna saa banatunyang'anya kahawa mu mai, na bazazi banazama mule. Unakuta mukwamo na hatari mingi.
1:28 · Marcelline Budza (kwa Kifaransa)
Kwa hiyo tulipofika, ilikuwa kazi ngumu kweli. Tuliwaelimisha wanawake, tuliwaelimisha wanaume, na baada ya muda mabadiliko yalianza kujitokeza ndani ya jamii. Kutoka hapo, tuliwakusanya wanawake pamoja na tukaanzisha kikundi chetu kidogo cha uzalishaji wa kahawa.
1:52 · Aisi Jenny, mtaalamu wa kilimo wa RWH (kwa Kifaransa)
Hapa tuko kwenye kisiwa cha Idjwi, hasa katika kijiji cha Boza, na tuko katika moja ya mashamba ya wanufaika wetu wa mradi huu unaoendelea. Kama mnavyoona, hili ni shamba la kahawa ambamo tunalima kahawa. Lakini si kahawa peke yake: tunahamasisha kilimo mseto, yaani tunapanda miti ya kivuli na miti ya matunda, kwa sababu kahawa ni zao linalopenda kivuli sana. Pia tunawasaidia wanawake wakulima wa kahawa katika kilimo cha mboga. Wanachofanya pale ni kuandaa matuta ambayo juu yake wataotesha miche ya mazao mbalimbali ya mboga. Inapendeza sana.
2:31 · Dkt Manenji Mangundu, mkurugenzi wa Oxfam nchini DRC (kwa Kiingereza)
Mimi ni Dkt Manenji Mangundu, mkurugenzi wa Oxfam nchini DRC. Niko hapa kutembelea Rebuild Women's Hope.
Huu ni mradi unaofanya kazi hasa na wanawake. Kama mnavyoona, wanawake wanafanya kazi, wanasafisha kahawa itakayouzwa Marekani, itakayouzwa Japani, itakayouzwa Ulaya. Lakini ukija kuona kiwango cha bidii ya wanawake, na kiwango cha kujitolea kuwasaidia na kuwategemeza wanawake, ni jambo la ajabu kweli.
Zaidi ya kile tunachokiona hapa kwenye kiwanda cha kusindika kahawa, wanajenga pia kituo cha afya cha wanawake huko Idjwi. Kituo hiki kinakusudiwa kuwahudumia wanawake wanaonyanyaswa kingono kwa sababu ya hali ya vita tuliyonayo mashariki mwa DRC.
3:32 · Mfanyakazi wa kliniki ya Matumaini (kwa Kifaransa)
Kwa muda tuliona kwamba wanawake wetu wakulima wa kahawa walikuwa wanakabiliwa na matatizo wakati wa kujifungua. Walilazimika kusafiri umbali mrefu kufika Monvu au kuvuka kwenda Rwanda, pamoja na matatizo yote ya kuzama kwa mashua na ajali za barabarani. Ndivyo, pamoja na uongozi wa RWH, baada ya kuuza kahawa, tulikaa pamoja kuona jinsi tunavyoweza kuanzisha hospitali kwa faida iliyopatikana kutokana na mauzo ya kahawa.
4:03 · Dkt Manenji Mangundu (kwa Kiingereza)
Wazo ni kujenga biashara, kama mfano, itakayowategemeza kwa kudumu wanawake waliokata tamaa kwa sababu ya mgogoro wa kibinadamu tulionao Mashariki. Na sote tunafurahi kwamba fedha hizo kidogo zimetumika vizuri. Tunaomba msaada zaidi kwa miradi ya maendeleo ya aina hii, kwa sababu tunategemea kahawa ya kikaboni inayotoka DRC, ambayo pia inasaidia katika sekta ya misaada ya kibinadamu. Kwa hiyo kwa wafadhili tunasema: wanawake wengi zaidi mashariki mwa Kongo, ambao wamevumilia miaka 30 ya vita, wanahitaji sana msaada wa aina hii ili waendelee kuwa na matumaini ya siku zijazo.
4:50 · Filamu inamalizika na Marcelline akinywa kikombe cha kahawa.
Kliniki inayoonekana katika filamu ilifunguliwa mwezi Desemba 2020. Wanachama walikuwa wanakufa wakati wa kujifungua bila mahali pa kwenda kisiwani, kwa hiyo tuliijenga wakati wa janga la korona, kwa ufadhili mkuu kutoka mfuko wa C2C wa Mozzo Coffee. Kufikia Desemba 2025, ilikuwa imesaidia kuzaliwa kwa watoto zaidi ya 8,000.
Tunawashukuru Oxfam RDC na Dkt Mangundu kwa kuja kuona kazi hii na kwa kutengeneza filamu hii. Filamu ya asili iko kwenye ukurasa wa LinkedIn wa Oxfam RDC, ambapo mnaweza kuishiriki. Ikiwa mngependa kununua kahawa wanayolima wanawake hawa, ukurasa huu unaeleza jinsi ya kuwasiliana na ushirika.